SoundMastersOnline

เสียงแปลกๆ ตอนหัดเล่น สายซ่า คันชักเอี๊ยด ลมหวีด มาจากมือหรือจากเครื่อง

เสียงแปลกๆ ตอนหัดเล่น สายซ่า คันชักเอี๊ยด ลมหวีด มาจากมือหรือจากเครื่อง
ที่มา: Wikimedia Commons

เสียงแปลกที่มือใหม่ได้ยินระหว่างซ้อม ส่วนใหญ่เกิดจากมือและท่าทางของคนเล่นเอง ไม่ใช่เพราะเครื่องเสีย ข้อนี้ฟังแล้วอาจไม่ค่อยสบายใจ แต่จริงๆ เป็นข่าวดี เพราะสิ่งที่เกิดจากมือแก้ได้ด้วยการซ้อม ไม่ต้องเสียเงินซ่อม

ถึงอย่างนั้น บางครั้งเครื่องก็มีปัญหาจริง วิธีแยกที่ใช้ได้กับแทบทุกเครื่องคือ ลองให้คนที่เล่นเป็นหยิบไปเล่นตรงจุดเดียวกัน ถ้าเสียงแปลกหายไป แปลว่าเครื่องน่าจะปกติ ถ้ายังได้ยินเหมือนเดิม ค่อยสงสัยตัวเครื่อง

กีตาร์: กดแล้วสายซ่า ไม่ใส

อาการ ดีดแล้วมีเสียงแตกพร่าปนออกมา บางทีเสียงขาดหายเร็ว หรือได้ยินเสียงสายสั่นกระทบอะไรบางอย่าง

ถ้ามาจากมือ สาเหตุยอดฮิตคือกดนิ้วห่างจากลวดเฟรตมากเกินไป หรือกดเบาจนสายแนบไม่สนิท อีกแบบคือส่วนอื่นของนิ้วไปแตะสายเส้นข้างๆ โดยไม่รู้ตัว ลองกดให้ปลายนิ้วอยู่ชิดหลังลวดเฟรต ตั้งนิ้วให้โค้ง แล้วดีดทีละสายช้าๆ ฟังว่าเส้นไหนยังซ่า

ถ้ามาจากเครื่อง สายซ่าทุกตำแหน่งแม้คนเล่นเป็นมาลองแล้ว หรือซ่าเฉพาะบางช่องตลอดเวลา อาจเกี่ยวกับความสูงของสาย คอกีตาร์ หรือเฟรตบางตัว เรื่องพวกนี้ต้องใช้เครื่องมือและประสบการณ์ ไม่ควรลองขันหรือขูดอะไรเอง

ที่ทำได้เอง เช็กว่าสายไม่เก่าจนเป็นสนิม และตั้งเสียงให้ตรงก่อนทุกครั้ง เพราะสายที่หย่อนเกินไปก็ทำให้เสียงซ่าได้ ใครยังไม่เข้าใจว่าการตั้งเสียงเกี่ยวกับเรื่องนี้อย่างไร อ่านเพิ่มได้ที่ เหตุผลที่นักดนตรีจูนสายก่อนจับเครื่องทุกรอบ

ไวโอลิน: คันชักเอี๊ยด เสียงแหลมแตก

อาการ สีแล้วได้เสียงเสียดสีแหลม เสียงขาดเป็นช่วงๆ หรือมีเสียงหวีดลอยขึ้นมาทับโน้ตที่ตั้งใจเล่น

ถ้ามาจากมือ เสียงไวโอลินขึ้นกับสามอย่างพร้อมกัน คือน้ำหนักที่กดคันชัก ความเร็วที่ลาก และตำแหน่งที่คันชักแตะสาย ถ้ากดหนักแต่ลากช้า เสียงจะบีบจนเอี๊ยด ถ้าเบาแต่เร็ว เสียงจะลอยและหวีด ลองลากยาวบนสายเปล่าเส้นเดียว แล้วปรับทีละอย่างจนได้เสียงนิ่ง รายละเอียดการฝึกเรื่องนี้มีอยู่ใน บทความสำหรับคนเริ่มสีไวโอลินตอนโต

ถ้ามาจากเครื่อง คันชักที่ไม่มียางสนเลยจะลื่นจนแทบไม่มีเสียง ส่วนยางสนที่ทาหนาเกินไปทำให้เสียงหยาบและมีฝุ่นขาวเกาะสาย ถ้าได้ยินเสียงหึ่งหรือเสียงแตกกังวานจากตัวไม้ทั้งที่สีเบาๆ อาจมีชิ้นส่วนหลวมหรือรอยต่อของไม้เริ่มแยก ข้อหลังนี้ต้องให้ช่างไวโอลินตรวจ

ที่ทำได้เอง ทายางสนพอบาง เช็ดฝุ่นยางสนออกจากสายและตัวเครื่องหลังซ้อม และคลายขนคันชักทุกครั้งก่อนเก็บ

เครื่องเป่า: ลมหวีด เสียงแหลมพุ่ง

อาการ ตั้งใจเป่าโน้ตต่ำ แต่ได้เสียงแหลมแสบหูพุ่งออกมา

ถ้ามาจากมือและปาก ในขลุ่ยรีคอร์เดอร์ เสียงหวีดมักมาจากเป่าแรงเกินหรือนิ้วปิดรูไม่สนิท ส่วนคลาริเน็ตและแซกโซโฟน เสียงแหลมแตกที่เรียกกันว่าเสียงเป็ดมักมาจากริมฝีปากกดลิ้น (Reed) แน่นหรือหลวมเกินไป หรือคาบปากเป่าลึกตื้นไม่เหมาะ ลองเป่าลมให้สม่ำเสมอ ไม่ต้องดันแรง แล้วส่องกระจกดูว่ามุมปากรั่วลมหรือเปล่า

ถ้ามาจากเครื่อง ลิ้นที่ปลายแตกหรือบิดงอจะหวีดง่ายแม้ปากจะถูกท่าแล้ว ลองเปลี่ยนลิ้นใหม่ดูก่อน ถ้ายังเหมือนเดิม อาจเป็นแผ่นปิดรูของเครื่องปิดไม่สนิท ซึ่งต้องให้ช่างเครื่องเป่าปรับ

คีย์บอร์ดและเปียโน: เสียงก๊อกแก๊ก

อาการ กดคีย์แล้วได้ยินเสียงกระทบดังปนกับเสียงดนตรี หรือเหยียบแป้นแล้วมีเสียงเอี๊ยด

ถ้ามาจากมือ การทุบคีย์ลงไปแรงๆ หรือปล่อยนิ้วให้กระแทกพื้นคีย์ทำให้เกิดเสียงกลไกดังขึ้นได้ ลองกดให้นิ้วแนบไปกับคีย์แล้วถ่ายน้ำหนักลงไป ไม่ใช่ตบลงจากที่สูง

ถ้ามาจากเครื่อง คีย์บางตัวที่ดังผิดจากตัวอื่นชัดเจน ค้าง หรือเด้งกลับช้า เป็นสัญญาณว่ากลไกข้างในควรได้รับการตรวจ เปียโนอะคูสติกยิ่งไม่ควรเปิดฝาแกะเอง

กลองและขาตั้ง: เสียงหึ่งกับเสียงเอี๊ยดที่ไม่ได้มาจากคนเล่น

อาการ ตีกลองใบหนึ่งแล้วกลองอีกใบส่งเสียงซ่าตาม หรือขยับตัวเมื่อไรก็มีเสียงเอี๊ยดออกมา

ข้อนี้เป็นจุดที่ตัวเครื่องและอุปกรณ์เป็นต้นเหตุจริงๆ บ่อยกว่าหมวดอื่น สายสแนร์ที่สั่นตามเมื่อตีกลองใบอื่นเป็นเรื่องปกติในระดับหนึ่ง แต่เสียงเอี๊ยดจากขาตั้ง เก้าอี้กลอง หรือแป้นกระเดื่องที่น็อตหลวม เป็นเสียงที่ไม่ควรมี ลองขันน็อตปีกผีเสื้อและตัวล็อกที่มือหมุนได้ให้แน่นพอดี แล้วนั่งขยับดูทีละจุดเพื่อหาว่าเสียงมาจากชิ้นไหน เรื่องนี้คล้ายกับปัญหาจุกจิกในบ้าน อย่าง วิธีจัดการประตูหรือตู้ที่บานพับส่งเสียงเอี๊ยดเวลาเปิดปิด คือหาจุดที่หลวมให้เจอก่อนแล้วค่อยแก้ตรงนั้น บางครั้งเสียงที่คิดว่ามาจากเครื่อง จริงๆ มาจากเก้าอี้ที่นั่งอยู่

ที่ทำได้เอง ปรับความตึงหนังกลองแบบเบาๆ ตามที่ครูสอน และเก็บกลองให้พ้นแดดกับความชื้นตามหลักใน คู่มือดูแลเครื่องดนตรีให้อยู่กับเราไปนานๆ

เมื่อไหร่ควรส่งให้ช่างดู

ลองไล่เช็กแบบนี้ ถ้าตรงข้อใดข้อหนึ่ง ควรพาเครื่องไปหาช่างหรือร้านที่รับซ่อมเครื่องชนิดนั้น

ถ้าไม่เข้าข้อไหนเลย ก็ค่อนข้างมั่นใจได้ว่าเสียงนั้นจะเบาลงเองเมื่อมือคุ้นกับเครื่องมากขึ้น