ทำไมต้องตั้งเสียงก่อนเล่นทุกครั้ง และเครื่องตั้งเสียงบอกอะไรเราบ้าง
14 ตุลาคม 2569

นิ้วทุกนิ้วอยู่บนช่องที่ถูกต้องตามตารางคอร์ด กดแน่น ดีดครบทุกสาย แต่เสียงที่ออกมากลับฟังแปร่งหู ไม่เหมือนในคลิปที่เปิดตามเลย มือใหม่จำนวนมากเจอภาพนี้แล้วสรุปว่าตัวเองจับผิด ทั้งที่ต้นเหตุอยู่ที่ตัวเครื่องซึ่งเพี้ยนไปแล้วโดยไม่มีใครรู้
การตั้งเสียง (Tuning) จึงไม่ใช่ขั้นตอนเสริมที่ข้ามได้ ด้านล่างคือความเข้าใจคลาดเคลื่อนสี่ข้อที่ทำให้หลายคนละเลยเรื่องนี้ พร้อมสิ่งที่เกิดขึ้นจริง
“ตั้งไว้เมื่อวานแล้ว วันนี้ก็น่าจะยังตรง”
ที่จริง เครื่องดนตรีเปลี่ยนแปลงตลอดแม้วางนิ่งอยู่บนขาตั้ง ไม้ของตัวเครื่องยืดหดตามความชื้นและอุณหภูมิของห้อง สายใหม่ยังยืดตัวอยู่ในช่วงแรกจึงคลายลงเรื่อยๆ ส่วนการกระแทกเบาๆ ตอนหยิบเข้าออกกระเป๋าก็พอทำให้ลูกบิดขยับได้แล้ว
ยิ่งในบ้านเราที่บางวันเปิดแอร์ บางวันเปิดหน้าต่างรับลมร้อน เครื่องที่ตรงเมื่อคืนจึงอาจเพี้ยนในตอนเช้า ใครอยากเข้าใจว่าทำไมความตึงของสายถึงเปลี่ยนระดับเสียงได้ ลองอ่านเรื่องที่มาของเสียงจากสายและอากาศที่สั่นประกอบ
“เล่นคนเดียว เพี้ยนนิดหน่อยก็ไม่เป็นไร”
ที่จริง หูของเราเรียนรู้จากสิ่งที่ได้ยินซ้ำทุกวัน ถ้าซ้อมกับเครื่องที่เพี้ยนอยู่เป็นประจำ หูจะค่อยๆ ชินกับเสียงนั้นจนแยกไม่ออกว่าอะไรตรงอะไรไม่ตรง
อีกเหตุผลคือดนตรีมีจุดอ้างอิงร่วมกัน เพลงในคลิป เปียโนของครู หรือกีตาร์ของเพื่อน ล้วนตั้งไว้ที่ระดับเสียงมาตรฐานเดียวกัน ถ้าเครื่องของเราตั้งตรงจุดเดียวกันนี้ วันที่ต้องเล่นกับคนอื่นก็พร้อมเลยโดยไม่ต้องแก้อะไร
“เครื่องตั้งเสียงใช้ยาก ต้องมีหูดีถึงจะใช้เป็น”
ที่จริง เครื่องตั้งเสียงสร้างมาเพื่อให้คนที่ยังฟังไม่ออกใช้ได้ทันที มีให้เลือกหลักๆ สามแบบ
- แบบหนีบ (Clip-on Tuner) หนีบที่หัวเครื่อง จับแรงสั่นจากตัวเครื่องโดยตรง เสียงรอบข้างจึงรบกวนน้อย
- แบบแอปบนมือถือ ฟังผ่านไมโครโฟนของโทรศัพท์ สะดวก แต่ควรใช้ในห้องที่เงียบ
- แบบตั้งโต๊ะที่ใช้ไมค์ในตัว เหมาะกับเครื่องเป่าหรือเครื่องที่หนีบไม่ได้
ทุกแบบบอกข้อมูลคล้ายกัน คือชื่อโน้ตที่ใกล้ที่สุด และบอกว่าเสียงตอนนี้สูงหรือต่ำกว่าโน้ตนั้น บางเครื่องใช้เข็มชี้ไปซ้ายหรือขวา บางเครื่องใช้สีเปลี่ยน เมื่อเข็มอยู่ตรงกลางหรือขึ้นสีที่บอกว่าตรง ก็ถือว่าสายนั้นพร้อมแล้ว
เครื่องแบบหนีบส่วนใหญ่ใช้ถ่านก้อนกลมเล็กๆ ควรมีสำรองไว้ในกระเป๋า เพราะถ่านมักหมดในวันที่ไม่ได้เตรียมตัว พูดถึงแบตเตอรี่แล้ว ฝั่งก้อนใหญ่อย่างในรถยนต์ก็กำลังพัฒนากันไปไกล ใครสนใจตามอ่านเรื่องทิศทางเทคโนโลยีแบตเตอรี่สำหรับรถพลังไฟฟ้าในอนาคตได้ ส่วนเรื่องว่าควรมีอุปกรณ์ชิ้นอื่นอะไรบ้าง ดูได้ในรายการของจำเป็นสำหรับคนเพิ่งจับกีตาร์
ข้อควรจำตอนหมุนลูกบิดมีข้อเดียว คือให้ขันจากเสียงที่ต่ำกว่าขึ้นไปหาโน้ต ถ้าเลยไปแล้วให้คลายลงมาต่ำกว่าเล็กน้อยแล้วขันขึ้นใหม่ วิธีนี้ทำให้สายล็อกอยู่กับที่ได้ดีกว่าการคลายลงมาหาโน้ตตรงๆ
“ทุกเครื่องดนตรีตั้งเสียงเองได้ที่บ้าน”
ที่จริง มีหลายเครื่องที่ผู้เล่นไม่ควรตั้งเอง เปียโนอะคูสติกมีสายจำนวนมากและต้องใช้เครื่องมือกับความชำนาญเฉพาะ ระนาดและเครื่องดนตรีไทยบางชนิดปรับเสียงด้วยวิธีที่ต้องอาศัยประสบการณ์ ถ้าเสียงฟังผิดไป ให้ปรึกษาครูหรือติดต่อช่างที่ดูแลเครื่องชนิดนั้นโดยตรง
ส่วนเครื่องสายที่ไม่มีเฟร็ตอย่างไวโอลิน ตั้งเสียงเองได้ แต่ช่วงแรกควรให้ครูช่วยดูก่อน เพราะลูกบิดฝืดและสายตึงมาก ประสบการณ์ช่วงเริ่มต้นแบบนี้มีเล่าไว้ในเรื่องของผู้ใหญ่ที่เพิ่งจับคันชักครั้งแรก
ก่อนเสียงแรกของวัน
ไม่ว่าจะมีเวลาซ้อมมากหรือน้อย ให้หยิบเครื่องตั้งเสียงขึ้นมาไล่ทีละสายก่อนเล่นโน้ตแรก ใช้เวลาไม่นาน แต่ทำให้ทุกอย่างที่ซ้อมต่อจากนั้นเป็นเสียงที่หูควรได้ยินจริงๆ