SoundMastersOnline

ทรัมเป็ตสำหรับคนเริ่มเป่า ฝึกให้ริมฝีปากสั่นก่อนจะได้เสียงแรก

ทรัมเป็ตสำหรับคนเริ่มเป่า ฝึกให้ริมฝีปากสั่นก่อนจะได้เสียงแรก
ที่มา: Wikimedia Commons

เคยเห็นเด็กเม้มปากแล้วเป่าลมให้ริมฝีปากสั่นดังพรืดๆ เล่นกันไหม เสียงที่ฟังดูเหมือนการแกล้งกันนั้น คือจุดเริ่มต้นของเสียงทรัมเป็ตทั้งหมด ทรัมเป็ตไม่มีลิ้นไม้แบบคลาริเน็ตหรือแซกโซโฟน สิ่งที่สั่นจนเกิดเสียงคือริมฝีปากของคนเป่าเอง ตัวเครื่องทองเหลืองมีหน้าที่ขยายและปรุงเสียงนั้นให้กลายเป็นโน้ตดนตรี

ริมฝีปากคือต้นเสียง

เมื่อริมฝีปากสองข้างแนบกันพอดีแล้วมีลมผ่าน ริมฝีปากจะสั่นถี่ๆ การสั่นนี้เรียกว่าบัซ (Buzz) ถ้าริมฝีปากตึงขึ้นและลมเร็วขึ้น การสั่นจะถี่ขึ้นจนเสียงสูงขึ้น ถ้าผ่อนลง เสียงก็ต่ำลง นักทรัมเป็ตจึงเลือกโน้ตได้หลายตัวโดยไม่ต้องกดอะไรเลย แค่เปลี่ยนความตึงของริมฝีปากและความเร็วลม

ความต่างนี้ทำให้ทรัมเป็ตต่างจากเครื่องเป่าที่มีลิ้นมาก ใครเคยอ่านเรื่อง การเลือกและเปลี่ยนลิ้นของคลาริเน็ต จะเห็นว่าในเครื่องตระกูลนั้นลิ้นเป็นตัวสั่น ส่วนทรัมเป็ตย้ายหน้าที่นี้มาไว้ที่ปากคนเป่าแทน การบังคับเสียงจึงขึ้นกับกล้ามเนื้อรอบปากเกือบทั้งหมด

ลูกสูบเปลี่ยนความยาวท่อ

ทรัมเป็ตมีลูกสูบ (Valve) สามตัวอยู่ตรงกลางเครื่อง เมื่อกดลูกสูบตัวใดตัวหนึ่ง ลมจะถูกส่งให้วิ่งผ่านท่อส่วนที่เพิ่มขึ้น ทำให้ท่อรวมยาวขึ้นและเสียงต่ำลง การกดลูกสูบคนละแบบหรือกดหลายตัวพร้อมกันให้ความยาวท่อต่างกันไป เมื่อใช้ร่วมกับความตึงของริมฝีปาก จึงเล่นได้ครบทุกโน้ตในช่วงเสียงของเครื่อง

ท่าจับพื้นฐานคือใช้มือซ้ายประคองน้ำหนักเครื่องไว้ ส่วนมือขวาวางปลายนิ้วบนลูกสูบเบาๆ ไม่บีบเครื่องแน่น ข้อมือและไหล่ผ่อนคลาย รายละเอียดของท่าและนิ้วที่ใช้ ควรให้ครูจัดให้ในบทเรียนแรก

ฝึกบัซก่อนใส่เครื่อง

มือใหม่หลายคนรีบเป่าทั้งเครื่องแล้วได้แต่เสียงลม วิธีที่ครูทรัมเป็ตนิยมให้เริ่มคือฝึกบัซด้วยริมฝีปากเปล่าก่อน แล้วค่อยฝึกกับปากเป่า (Mouthpiece) ที่ถอดออกจากตัวเครื่อง

ลองเม้มริมฝีปากเหมือนออกเสียง “อึม” แล้วเป่าลมให้สั่น เมื่อได้เสียงพรืดสม่ำเสมอ ให้วางปากเป่าแนบกลางริมฝีปากเบาๆ แล้วบัซผ่านปากเป่า จะได้ยินเสียงคล้ายเป็ดร้อง ฝึกทำเสียงให้ยาวและนิ่ง จากนั้นลองไล่เสียงขึ้นลงเหมือนเสียงไซเรน ก่อนจะใส่ปากเป่ากลับเข้าตัวเครื่อง

ลมที่ใช้ต้องมาจากการหายใจลึกและส่งลมออกอย่างต่อเนื่อง ถ้ายังหายใจสั้นหรือหมดลมเร็ว ลองแบบฝึกใน การฝึกหายใจนอกเครื่องสำหรับคนเริ่มหัดเป่า ควบคู่ไปด้วย

ซ้อมไม่ให้รบกวนคนอื่น

ทรัมเป็ตเป็นเครื่องที่เสียงดังมาก แม้คนเพิ่งเริ่มก็ดังพอให้เพื่อนบ้านได้ยิน ทางออกที่ใช้กันมีหลายแบบ เช่น ใช้มิวท์ (Mute) ซึ่งเป็นอุปกรณ์สวมที่ปากลำโพงเพื่อลดเสียง เลือกซ้อมในช่วงเวลาที่ไม่รบกวน ใช้ห้องซ้อมที่เช่าได้ หรือฝึกบัซกับปากเป่าอย่างเดียวในวันที่ไม่สะดวกเป่าเต็มเครื่อง

ข้อดีของทรัมเป็ตคือขนาดเล็กและเบากว่าเครื่องทองเหลืองหลายชนิด ใส่กระเป๋าสะพายไปซ้อมกับวงหลังเลิกงานได้สบาย คนที่เดินทางด้วยจักรยานก็พกไปได้ ซึ่งต้องคิดเผื่อเรื่องเสื้อผ้าด้วย ลองดู การแต่งตัวสำหรับคนปั่นจักรยานไปออฟฟิศให้ถึงที่ทำงานแล้วไม่ชุ่มเหงื่อ ประกอบการวางแผน ส่วนใครที่ยังลังเลระหว่างทรัมเป็ตกับเครื่องเป่าอื่น ลองเทียบกับ แนวทางเลือกแซกโซโฟนตัวแรก ดูได้

หลังซ้อมทุกครั้ง ถอดปากเป่าออกมาล้างด้วยน้ำอุ่นแล้วผึ่งให้แห้ง และไม่ควรใช้ปากเป่าร่วมกับคนอื่น

ริมฝีปากของคนเพิ่งหัดล้าเร็วกว่าที่คาดไว้มาก เมื่อเสียงเริ่มแตก บัซไม่ติด หรือรู้สึกชาและเจ็บที่ปาก นั่นคือสัญญาณให้หยุดพัก การฝืนเป่าต่อจะทำให้ติดท่าบีบปากผิดๆ และถ้าเจ็บต่อเนื่องหรือมีแผล ควรปรึกษาแพทย์