SoundMastersOnline

จะเข้สำหรับคนเริ่มหัด นั่งให้ถูก ไม้ดีดพันนิ้ว และเสียงที่ใสสะอาด

จะเข้สำหรับคนเริ่มหัด นั่งให้ถูก ไม้ดีดพันนิ้ว และเสียงที่ใสสะอาด
ที่มา: Wikimedia Commons

เวลาครูจะเข้นั่งฟังลูกศิษย์ใหม่ สิ่งแรกที่มักได้ยินแล้วต้องทักคือเสียงบอด เสียงที่ดีดออกมาแล้วสั้น ทึบ ไม่มีความกังวาน ทั้งที่มือขวาดีดถูกสาย สาเหตุส่วนใหญ่อยู่ที่มือซ้ายซึ่งกดสายไม่แน่นพอ หรือกดไม่ตรงจุด เสียงจึงหายไปก่อนจะทันได้ยินความใสของสาย

รายละเอียดเล็กๆ แบบนี้คือหัวใจของการเริ่มหัดจะเข้ เครื่องดีดไทยที่วางราบกับพื้นตัวนี้มีลักษณะเฉพาะหลายอย่างที่ต่างจากเครื่องดีดที่ถือในมือ การแยกฝึกทีละมือก่อนแล้วค่อยรวมกันจึงช่วยให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น

ก่อนลงรายละเอียดเรื่องมือ ท่านั่งเป็นพื้นฐานที่ต้องให้ครูจัดให้ตั้งแต่วันแรก จะเข้วางกับพื้นหรือบนแท่นตามแต่สถานที่ ผู้เล่นนั่งด้านข้างของเครื่องในท่าที่ครูกำหนด หลังตรง ไหล่ไม่ยก และวางตัวให้มือทั้งสองเอื้อมถึงสายได้โดยไม่ต้องเอียงตัวไปมา ถ้านั่งไม่ถูกตั้งแต่แรก จุดอื่นทั้งหมดจะแก้ยากตามไปด้วย

มือขวา: ไม้ดีดที่พันติดนิ้ว

จะเข้ไม่ได้ใช้ปิ๊กแบบถือหนีบอย่างกีตาร์ แต่ใช้ไม้ดีดที่วางทาบกับนิ้วชี้แล้วพันด้วยด้ายหรือเส้นพันจนติดแน่น ให้ไม้ดีดกลายเป็นส่วนหนึ่งของนิ้ว จากนั้นใช้นิ้วอื่นช่วยประคอง

จุดที่ครูมักแก้ในช่วงแรก

ใครเคยลองซึงซึ่งเป็นเครื่องดีดของทางเหนือ มาก่อน จะพบว่าหลักการผ่อนข้อมือคล้ายกัน แต่การที่ไม้ดีดผูกติดกับนิ้วทำให้ความรู้สึกต่างไปพอสมควร

มือซ้าย: กดให้เสียงไม่บอด

มือซ้ายทำหน้าที่กดสายลงบนนม ซึ่งเป็นแท่งยกสูงเรียงกันตามความยาวของเครื่อง เพื่อเปลี่ยนระดับเสียง

จุดที่ครูมักแก้

ช่วงแรกปลายนิ้วซ้ายอาจเจ็บได้ เป็นเรื่องปกติของเครื่องสายหลายชนิด แต่ถ้าเจ็บมากจนบวมหรือเป็นแผล ควรหยุดพักและปรึกษาแพทย์

สองมือรวมกัน: จังหวะที่ต้องลงพร้อมกัน

เมื่อแต่ละมือทำงานได้ดีแล้ว ปัญหาใหม่ที่ตามมาคือจังหวะของสองมือไม่ตรงกัน มือซ้ายเปลี่ยนเสียงช้ากว่ามือขวาเพียงเล็กน้อย ก็ทำให้ได้ยินเสียงเลื่อนหรือเสียงแตกระหว่างโน้ต

จุดที่ครูมักแก้

จะเข้มักร่วมเล่นในวงเครื่องสายและวงมโหรี หน้าที่ในวงและทางเพลงที่เหมาะกับระดับของเรา เป็นเรื่องที่ควรถามครูโดยตรง เพราะแต่ละสำนักอาจสอนต่างกัน

สำหรับคนที่เคยเล่นเครื่องดีดอย่างกีตาร์มาก่อน ความคุ้นเคยเรื่องการกดสายและการใช้ข้อมือช่วยได้บ้าง แต่ท่านั่ง ไม้ดีด และสำเนียงเพลงไทยต้องเรียนใหม่เกือบทั้งหมด เหมือนกับนักกีตาร์ที่หันไปหัดพิณของอีสานและต้องปรับมือใหม่หลายจุด ส่วนคนที่ยังลังเลระหว่างเครื่องไทยกับเครื่องสากล ลองเทียบกับข้อมูลเรื่องกีตาร์แบบโปร่งกับแบบไฟฟ้าก่อน หรือดูเครื่องไทยอีกชนิดที่ใช้ไม้อย่างขิมซึ่งเน้นข้อมือผ่อนคลายตอนตี

การดูแลเครื่องหลังเล่น

ก่อนตัดสินใจซื้อจะเข้ตัวแรก ลองหาโอกาสนั่งเล่นตัวจริงกับครูหรือที่โรงเรียนที่มีวิชาดนตรีไทยสักครั้ง การได้ลองพันไม้ดีดและได้ยินเสียงของตัวเองจากเครื่องจริง จะบอกได้ดีกว่าการดูคลิปว่าเครื่องนี้ใช่สำหรับเราหรือเปล่า