SoundMastersOnline

ฮาร์โมนิกาสำหรับมือใหม่ เป่าให้ออกทีละช่องโดยไม่ให้เสียงข้างๆ ปนเข้ามา

ฮาร์โมนิกาสำหรับมือใหม่ เป่าให้ออกทีละช่องโดยไม่ให้เสียงข้างๆ ปนเข้ามา
ที่มา: Wikimedia Commons

ครั้งแรกที่ยกฮาร์โมนิกาขึ้นมาเป่า เสียงที่ออกมามักเป็นก้อนเสียงหลายตัวซ้อนกัน ฟังเหมือนคอร์ดที่ไม่ได้ตั้งใจจะเล่น สาเหตุไม่ได้อยู่ที่เครื่องเสีย แต่อยู่ที่ริมฝีปากเปิดกว้างจนลมไหลเข้าไปสองสามช่องพร้อมกัน

ฮาร์โมนิกาแบบไดอาโทนิก (Diatonic Harmonica) เป็นแบบที่ใช้เริ่มหัดกันมาก มีหลายคีย์ให้เลือก แต่บทเรียนสำหรับมือใหม่ส่วนใหญ่ใช้คีย์ซี ถ้าเลือกตามบทเรียนที่จะใช้ก็จะตามได้ง่ายที่สุด ต่อจากนี้คือขั้นที่พาจากเสียงมั่วไปถึงทำนองสั้นๆ

ขั้นที่ 1 จับเครื่องให้มั่นและไม่บังช่อง

ถือฮาร์โมนิกาด้วยมือซ้าย ให้ช่องเสียงต่ำอยู่ทางซ้าย ตัวเลขช่องหันขึ้นด้านบน นิ้วโป้งรองด้านล่าง นิ้วชี้วางด้านบน จับแค่ขอบเครื่องพอให้มั่นคง ระวังอย่าให้นิ้วไปบังช่องลม มือขวาประกบอยู่ข้างหลังได้ แต่ช่วงแรกยังไม่ต้องคิดเรื่องเทคนิคมือ

ขั้นที่ 2 ห่อปากให้ลมเข้าช่องเดียว

วิธีที่มือใหม่มักเริ่มคือห่อปาก (Pucker) คล้ายจะดูดน้ำจากหลอด ให้ช่องเปิดของริมฝีปากเล็กพอดีกับช่องเดียว แล้วดันเครื่องเข้าไปในปากลึกพอสมควร ไม่ใช่แตะแค่ปลายริมฝีปาก ส่วนอีกวิธีคือใช้ลิ้นบังช่อง (Tongue Blocking) ที่ปิดช่องข้างๆ ไว้ด้วยลิ้น วิธีนี้มีประโยชน์ในภายหลัง แต่ช่วงแรกเลือกวิธีใดวิธีหนึ่งให้คล่องก่อนก็พอ

ลองเป่าเบาๆ ที่ช่องกลางเครื่อง ถ้ายังได้ยินเสียงซ้อน ให้ห่อปากให้แคบลงอีกนิด หรือเอียงเครื่องเล็กน้อยจนเหลือเสียงเดียว

ขั้นที่ 3 เป่าออกและดูดเข้าให้ได้คนละเสียง

ฮาร์โมนิกาต่างจากเครื่องเป่าหลายชนิดตรงที่ช่องเดียวกันให้เสียงได้สองเสียง เป่าลมออกได้เสียงหนึ่ง ดูดลมเข้าได้อีกเสียงหนึ่ง เครื่องพื้นบ้านอย่างแคนก็ให้เสียงทั้งตอนเป่าและตอนดูดเช่นเดียวกัน คนที่เคยลองทั้งสองชิ้นจะเห็นความคล้ายนี้ชัด

เคล็ดสำคัญคืออย่าเป่าหรือดูดแรง ลมนิ่งๆ เหมือนหายใจผ่านเครื่องได้เสียงสวยกว่าการออกแรง ถ้ารู้สึกว่าลมหมดเร็ว ลองอ่านการฝึกลมหายใจนอกเครื่องสำหรับคนเริ่มหัดเป่าประกอบกัน

ขั้นที่ 4 ไล่เสียงเดี่ยวทีละช่อง

เมื่อได้เสียงเดียวชัดในช่องหนึ่งแล้ว ให้เลื่อนเครื่องไปทีละช่อง สลับเป่าออกกับดูดเข้า ฟังให้แน่ใจว่าทุกเสียงยังเป็นเสียงเดี่ยว ช่วงกลางเครื่องมักเป็นช่วงที่ฝึกง่ายที่สุด ส่วนช่องเสียงต่ำและเสียงสูงสุดจะคุมยากกว่า ค่อยขยายไปทีหลัง

ฮาร์โมนิกาตัวเล็กพอใส่กระเป๋าเสื้อ ใครที่ต้องนั่งรถทางไกลในฐานะผู้โดยสาร อย่างทริปขับรถลงใต้จากหาดใหญ่ต่อไปถึงนราธิวาส ก็พกไปฝึกไล่ช่องเบาๆ ตอนแวะพักริมทางได้ เพียงแต่ควรเลือกมุมที่ไม่รบกวนคนอื่น

ขั้นที่ 5 ต่อเสียงให้เป็นทำนองสั้น

เริ่มจากทำนองที่มีแค่สามสี่โน้ตในช่วงกลางเครื่อง เล่นช้าๆ ให้ทุกโน้ตชัดก่อนจะเร่ง หลายคนพบว่าเมื่อเล่นทำนองแรกได้ ความสนุกก็เพิ่มขึ้นทันที เพราะฮาร์โมนิกาเป็นเครื่องที่อยู่ในเพลงหลายแนว ทั้งบลูส์ โฟล์ก และคันทรี ใครยังลังเลระหว่างหลายเครื่อง ลองดูการจับคู่เครื่องดนตรีกับแนวเพลงที่ตัวเองฟังบ่อยเป็นอีกมุม

เมื่อไรควรล้าง และเมื่อไรควรเปลี่ยนตัวใหม่

หลังเป่าทุกครั้งให้เคาะเบาๆ โดยหันช่องลงกับฝ่ามือเพื่อไล่ความชื้นออก แล้วเช็ดด้านนอกให้แห้งก่อนเก็บเข้ากล่อง ไม่ควรเป่าทันทีหลังกินขนมหรือดื่มน้ำหวาน เพราะคราบน้ำตาลจะไปเกาะลิ้นเสียงข้างใน ถ้าตัวเครื่องมีส่วนที่เป็นไม้ก็ไม่ควรแช่น้ำ

ถ้าวันหนึ่งบางช่องเสียงเพี้ยนชัด ติดขัด หรือไม่มีเสียงออกเลยแม้จะเป่าถูกวิธี อาจถึงเวลาส่งให้ช่างดูหรือเปลี่ยนตัวใหม่ เพราะลิ้นเสียงในฮาร์โมนิกาเป็นชิ้นส่วนเล็กที่สึกได้ตามการใช้งาน การมีตัวสำรองไว้ฝึกจึงเป็นเรื่องที่คนเป่าประจำทำกันเป็นปกติ