SoundMastersOnline

เป่า ดีด สี ตี หรือกด เครื่องดนตรีแต่ละตระกูลยากช่วงแรกตรงไหน

เป่า ดีด สี ตี หรือกด เครื่องดนตรีแต่ละตระกูลยากช่วงแรกตรงไหน
ที่มา: Wikimedia Commons

การทำอาหารจานเดียวกันยังทำได้หลายวิธี ต้มต้องคุมไฟให้นิ่ง ปิ้งต้องคอยพลิกให้สุกทั่ว หมกต้องห่อให้แน่นและกะเวลาให้ดี ส่วนลาบต้องสับและปรุงรสด้วยมือ แต่ละวิธีใช้ทักษะคนละชุด คนที่ต้มเก่งไม่ได้แปลว่าจะปิ้งเก่งเสมอไป เหมือนปลาตัวเดียวที่ทำได้หลายเมนู อย่างอาหารจากปลาแม่น้ำโขงที่คนมุกดาหารปรุงกันในครัวบ้าน แต่ละจานต้องใช้เครื่องปรุงและฝีมือต่างกันไป

เครื่องดนตรีก็คล้ายกัน ทุกชิ้นให้เสียงดนตรีเหมือนกัน แต่วิธีทำให้เกิดเสียงต่างกัน และนั่นคือสิ่งที่กำหนดว่าช่วงแรกเราจะเหนื่อยกับเรื่องอะไร

ห้าตระกูลในตารางเดียว

ตระกูลทำให้เกิดเสียงอย่างไรยากช่วงแรกที่ไหนตัวอย่างเครื่อง
เครื่องเป่าลมผ่านปากเป่า ลิ้นเครื่อง หรือการสั่นของริมฝีปากทำเสียงให้ออก คุมลมให้นิ่งขลุ่ย ฟลุต แซกโซโฟน ทรัมเป็ต แคน
เครื่องสายดีดนิ้วหรือปิ๊กดีดสายให้สั่นเจ็บปลายนิ้ว เปลี่ยนคอร์ดไม่ทันกีตาร์ อูคูเลเล่ เบส จะเข้
เครื่องสายสีคันชักสีสายให้สั่นต่อเนื่องทำเสียงให้ไม่แตก ฟังเสียงเพี้ยนเองไวโอลิน เชลโล ซอไทย
เครื่องตีและเคาะไม้หรือมือกระทบผิวหนังหรือวัสดุแข็งคุมจังหวะให้นิ่ง ใช้มือเท้าแยกกันกลองชุด คาฮอง ระนาด อังกะลุง
เครื่องลิ่มนิ้วกดลิ่มเพื่อให้กลไกหรือวงจรสร้างเสียงประสานสองมือ อ่านโน้ตสองบรรทัดเปียโน เปียโนไฟฟ้า คีย์บอร์ด เมโลเดียน

ถ้าอยากเข้าใจลึกกว่านี้ว่าทำไมแต่ละแบบให้เสียงต่างกัน มีเรื่องที่มาของเสียงจากสายสั่น ลมสั่น และหนังสั่นให้อ่านต่อ ส่วนด้านล่างนี้คือรายละเอียดของแต่ละตระกูล

เครื่องเป่า ด่านแรกคือทำให้มีเสียง

สิ่งที่ทำให้มือใหม่ท้อกับเครื่องเป่ามากที่สุด คือช่วงที่เป่าแล้วไม่มีเสียงออก หรือมีแต่เสียงลมฟู่ เพราะเสียงจะเกิดได้ต้องอาศัยทั้งรูปปากที่ถูก แรงลมที่พอดี และการควบคุมกล้ามเนื้อรอบปากที่ยังไม่เคยใช้แบบนี้มาก่อน

เครื่องเป่าแต่ละชนิดก็ยากคนละแบบ ฟลุตต้องเป่าลมไปกระทบขอบรู ทรัมเป็ตต้องสั่นริมฝีปากเอง ส่วนแซกโซโฟนมีลิ้นไม้ไผ่ช่วยให้เสียงออกง่ายขึ้นแต่ต้องคุมให้เสียงไม่แตก คนที่สนใจแซกเป็นพิเศษ อ่านข้อควรรู้ก่อนเลือกแซกโซโฟนตัวแรกได้

ข้อดีคือ พอผ่านด่านทำเสียงไปได้ หลายคนจะเริ่มเล่นทำนองง่ายๆ ได้เร็ว เพราะเครื่องเป่าส่วนใหญ่เล่นทีละโน้ต ไม่ต้องคิดหลายเสียงพร้อมกัน

เครื่องสายดีด ปลายนิ้วต้องผ่านช่วงปรับตัว

กีตาร์และเครื่องสายดีดอื่นๆ ทำเสียงได้ทันทีที่ดีด ไม่มีด่านแบบเครื่องเป่า แต่ด่านจริงอยู่ที่มือซ้าย การกดสายให้แนบเฟร็ตทำให้ปลายนิ้วเจ็บในช่วงแรก จนกว่าผิวจะปรับตัว และเมื่อเริ่มเล่นคอร์ด การย้ายนิ้วหลายนิ้วพร้อมกันให้ทันจังหวะก็เป็นเรื่องที่ต้องใช้เวลา

ข่าวดีคือเครื่องสายดีดเปิดทางให้เล่นเพลงที่รู้จักได้เร็ว เพียงจับคอร์ดได้ไม่กี่คอร์ดก็ร้องคลอได้หลายเพลง เครื่องที่สายนุ่มกว่าอย่างสายไนลอนก็ช่วยลดความเจ็บนิ้วช่วงแรกลงได้

เครื่องสายสี หูต้องทำงานหนักกว่าตระกูลอื่น

ไวโอลินและซอไม่มีเฟร็ตบอกตำแหน่ง นิ้วต้องวางให้ตรงจุดด้วยการฟัง ถ้าคลาดไปนิดเดียวเสียงก็เพี้ยน ขณะเดียวกันมือขวาต้องคุมคันชักให้น้ำหนักและความเร็วสม่ำเสมอ ไม่อย่างนั้นเสียงจะแตกหรือเบาหวิว

ช่วงแรกของเครื่องสายสีจึงมักเป็นช่วงที่เสียงยังไม่น่าฟังนานกว่าตระกูลอื่น สิ่งที่ช่วยได้มากคือมีครูคอยฟังและแก้ท่าตั้งแต่ต้น เพราะท่าจับคันชักที่ผิดจะแก้ยากเมื่อเคยชินไปแล้ว แต่สำหรับคนที่อดทนผ่านช่วงนี้ไปได้ หูจะละเอียดขึ้นมากจนใช้ได้กับดนตรีทุกแบบ

เครื่องตีและเคาะ เริ่มง่าย แต่ความนิ่งคือโจทย์ใหญ่

ตีลงไปก็มีเสียงทันที ไม่ต้องกดสายหรือทำปากให้ถูก เครื่องตีจึงดูเป็นมิตรกับมือใหม่ที่สุดในวันแรก แต่ความยากจะค่อยๆ โผล่มา อย่างแรกคือการรักษาความเร็วให้คงที่ ไม่เร่งไม่หน่วง อย่างที่สองคือการแยกมือซ้ายมือขวาและเท้าให้ทำคนละอย่างพร้อมกัน โดยเฉพาะกลองชุด

เครื่องตีของไทยอย่างระนาดก็มีโจทย์ของตัวเอง ต้องจำตำแหน่งลูกระนาดและตีให้เสียงกลมชัด รายละเอียดเหล่านี้ควรเรียนกับครูที่สอนเครื่องนั้นโดยตรง

เครื่องลิ่มนิ้ว ทุกโน้ตอยู่ตรงหน้า แต่สองมือต้องคุยกัน

เปียโนและคีย์บอร์ดเป็นเครื่องที่กดแล้วได้เสียงตรงตามโน้ตเสมอ ไม่ต้องกังวลเรื่องเสียงเพี้ยนหรือเสียงไม่ออก ช่วงแรกจึงเริ่มเล่นทำนองมือเดียวได้ไม่ยาก ความท้าทายตัวจริงมาตอนต้องใช้สองมือพร้อมกัน มือขวาเล่นทำนอง มือซ้ายเล่นคอร์ดหรือเบส แถมโน้ตเปียโนยังอ่านสองบรรทัดพร้อมกัน

หลายคนจึงรู้สึกว่าเครื่องลิ่มนิ้ว “ง่ายตอนเริ่ม แต่ไปติดตอนกลาง” ซึ่งเป็นเรื่องปกติ ไม่ได้แปลว่าไม่เหมาะ

ไม่มีตระกูลไหนง่ายกว่ากันจริงๆ

แต่ละตระกูลแค่ย้ายความยากไปไว้คนละจุด บางเครื่องยากตั้งแต่วันแรกแล้วค่อยๆ ง่ายลง บางเครื่องง่ายในวันแรกแล้วค่อยยากขึ้นทีหลัง การเลือกจึงขึ้นกับว่าเราพร้อมรับความยากแบบไหน และเสียงแบบไหนที่ทำให้อยากหยิบเครื่องขึ้นมาเล่นทุกวัน ใครที่ยังตัดสินใจไม่ได้ ลองย้อนกลับไปดูแนวเพลงที่ชอบฟังเพื่อหาเครื่องที่เข้ากันเป็นอีกเข็มทิศหนึ่ง

แล้วตัวเราล่ะ ยอมเหนื่อยกับเรื่องไหนได้นานที่สุด ลมที่ยังคุมไม่อยู่ ปลายนิ้วที่ต้องผ่านช่วงเจ็บ หรือสองมือที่ยังไม่ยอมทำงานคนละทาง