SoundMastersOnline

อังกะลุงเล่นคนละเสียงแต่รวมเป็นเพลง ฝึกเขย่าให้ตรงจังหวะของวง

อังกะลุงเล่นคนละเสียงแต่รวมเป็นเพลง ฝึกเขย่าให้ตรงจังหวะของวง
ที่มา: Wikimedia Commons

อังกะลุงเป็นเครื่องดนตรีที่คนคนเดียวถือแล้วเล่นเป็นเพลงไม่ได้ อังกะลุงหนึ่งอันให้เสียงเพียงโน้ตเดียว ถ้าอยากได้ทำนองครบ ต้องมีคนอื่นถืออีกหลายโน้ตมาเล่นด้วยกัน ข้อจำกัดนี้เองที่ทำให้อังกะลุงเป็นเครื่องที่สอนเรื่องการเล่นเป็นวงได้ชัดที่สุดเครื่องหนึ่ง ไม่มีใครเป็นพระเอก ทุกคนต้องรับผิดชอบเสียงของตัวเองให้ลงตรงเวลา

หนึ่งอัน หนึ่งเสียง

อังกะลุงทำจากกระบอกไม้ไผ่ที่ตัดและเหลาให้ได้ระดับเสียงที่ต้องการ แขวนอยู่ในกรอบไม้ไผ่ เมื่อเขย่า กระบอกจะกระทบกับรางด้านล่างแล้วเกิดเสียง กระบอกในอันเดียวกันถูกเทียบเสียงให้เป็นโน้ตเดียวกันในระดับสูงต่ำต่างกัน เสียงที่ได้จึงก้องและกลม

ในวงหนึ่ง ผู้เล่นอาจถือคนละหนึ่งหรือสองอันตามโน้ตที่ได้รับ เมื่อทำนองเดินมาถึงโน้ตของใคร คนนั้นก็เขย่า พอพ้นโน้ตไปก็หยุด ผลรวมของทุกคนคือเพลงหนึ่งเพลง

จับให้มั่น เขย่าให้สม่ำเสมอ

วิธีจับที่พบบ่อยคือมือหนึ่งถือกรอบด้านบนให้อังกะลุงตั้งตรง ไม่เอียง อีกมือจับฐานด้านล่างแล้วเขย่าไปทางซ้ายขวาเร็วๆ เสียงจะออกมาเป็นเสียงรัวต่อเนื่องตราบที่ยังเขย่า นอกจากการเขย่า บางเพลงใช้การเคาะหรือสะบัดครั้งเดียวให้ได้เสียงสั้น ซึ่งผู้ฝึกจะบอกว่าท่อนไหนใช้แบบใด

ดูสัญญาณ ฟังเพื่อน

เพราะแต่ละคนมีหน้าที่แค่บางโน้ต การรู้ว่าเมื่อไหร่ถึงคิวของตัวเองจึงสำคัญที่สุด วงอังกะลุงส่วนใหญ่ใช้ผู้นำวงให้สัญญาณมือ หรือใช้แผ่นโน้ตที่เขียนเป็นตัวเลขหรือสีแทนโน้ตแต่ละตัว ผู้เล่นจะได้รู้ว่าตัวเลขหรือสีของตัวเองมาตรงไหน

“ไม่ต้องจำทั้งเพลง จำแค่ว่าเสียงของเรามาหลังเสียงของใคร แล้วฟังเพื่อนคนนั้นให้ดี” — ตัวอย่างคำแนะนำที่ผู้ฝึกวงอังกะลุงอาจใช้กับสมาชิกใหม่

แนวคิดในคำพูดนี้ใช้ได้จริงกับมือใหม่ แทนที่จะจ้องแผ่นโน้ตตลอด ให้ฟังว่าโน้ตก่อนหน้าเราคือเสียงของใคร พอเพื่อนคนนั้นเขย่า ก็เตรียมตัวรับต่อ วงจะเดินไปได้ลื่นเหมือนมีคนเดียวเล่น

สำหรับผู้ใหญ่ที่อยากเล่นเป็นวงแต่ยังไม่มั่นใจฝีมือ อังกะลุงเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี และหลักเดียวกันนี้ใช้ได้เมื่อจะเข้าร่วมวงของชุมชนทั้งที่ยังรู้สึกว่าตัวเองเล่นไม่เก่ง

วงโรงเรียนและการไปแสดงนอกพื้นที่

อังกะลุงเป็นเครื่องที่โรงเรียนหลายแห่งใช้สอนเด็กให้รู้จักการเล่นร่วมกัน ผู้ปกครองที่มองหากิจกรรมช่วงปิดเทอม อาจพิจารณาประกอบกับเรื่องคอร์สดนตรีระยะสั้นช่วงปิดเทอมใหญ่ที่ควรดูก่อนสมัคร ส่วนเด็กที่อยู่ในวงอื่นของโรงเรียนอยู่แล้ว เช่น วงโยธวาทิตที่ต้องซ้อมกลางแดด ก็จะพบว่าวินัยเรื่องการดูสัญญาณผู้นำวงคล้ายกัน

บางครั้งวงอังกะลุงได้รับเชิญไปแสดงต่างจังหวัดและต้องค้างคืน ผู้ดูแลวงควรวางแผนที่พักตั้งแต่เนิ่นๆ หากปลายทางเป็นจังหวัดใกล้กรุงเทพ ลองหาข้อมูลที่พักราคาย่อมเยาที่คุ้มค่ากับทริปค้างคืนในนครนายก ไว้เปรียบเทียบ และอย่าลืมเตรียมพื้นที่วางอังกะลุงที่ไม่ร้อนและไม่โดนฝน

ดูแลไม้ไผ่และเชือก

อังกะลุงเป็นไม้ไผ่ทั้งชิ้น จึงไม่ชอบทั้งความชื้นสูงและแดดจัด เก็บในที่แห้ง อากาศถ่ายเท ไม่วางชิดพื้นปูนที่เปียก ระหว่างพกพาให้ห่อหรือใส่ถุงผ้ากันกระแทก ไม่วางของหนักทับ ก่อนเล่นทุกครั้งดูว่าเชือกหรือหวายที่มัดกรอบยังแน่นอยู่ และกระบอกไม่มีรอยร้าว

ถ้าพบว่ากระบอกแตกร้าว เสียงเพี้ยนไปจากเดิม หรือกรอบโยกจนกระบอกกระทบกันผิดจังหวะ ควรส่งให้ช่างที่ทำอังกะลุงดูแทนการซ่อมเอง เพราะการเหลาหรือตัดกระบอกเพียงเล็กน้อยก็เปลี่ยนระดับเสียงได้ และอังกะลุงที่เพี้ยนอันเดียวจะทำให้ทั้งวงฟังไม่กลมกลืน