ท่านั่งและท่าจับเครื่องดนตรีตั้งแต่วันแรก กันเมื่อยและกันติดท่าผิด
29 กันยายน 2569

ซ้อมกีตาร์จบไปหนึ่งรอบ พอเงยหน้าขึ้นมาก็รู้สึกตึงตั้งแต่ท้ายทอยลงไปถึงสะบัก เพราะตลอดเวลาที่ผ่านมาคอก้มลงจ้องเฟร็ตอยู่ไม่ยอมเงย ไหล่ข้างที่ดีดก็ยกค้างไว้โดยไม่รู้ตัว อาการแบบนี้เกิดกับมือใหม่แทบทุกคน และมักไม่ได้มาจากการซ้อมหนัก แต่มาจากท่าที่ไม่เคยมีใครบอกให้ปรับ
ท่าที่ดีตั้งแต่วันแรกไม่ได้ช่วยแค่เรื่องความเมื่อย มันทำให้มือขยับได้คล่องขึ้น เสียงออกมาดีขึ้น และไม่ต้องมาแก้นิสัยผิดในภายหลัง ซึ่งยากกว่าการเริ่มให้ถูกหลายเท่า
หลักกลางที่ใช้ได้กับทุกเครื่อง
ก่อนแยกตามชนิดเครื่อง มีหลักสามข้อที่ใช้ได้เกือบทุกกรณี
- หลังตั้งตรงแบบสบาย ไม่แอ่นและไม่ห่อ นึกภาพว่ามีเชือกดึงกลางศีรษะขึ้นเบาๆ
- ไหล่วางลง ถ้าไหล่ข้างใดข้างหนึ่งยกขึ้นมาหาหู แปลว่ากำลังเกร็งอยู่
- ข้อมือไม่หัก ข้อมือที่งอพับมากๆ เป็นเวลานานจะล้าเร็ว และขยับนิ้วได้ไม่คล่อง
อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือ ให้นำเครื่องเข้าหาตัว ไม่ใช่โน้มตัวเข้าหาเครื่อง ถ้าต้องก้มหรือเอี้ยวตัวไปหาเครื่องดนตรี แปลว่าตำแหน่งของเครื่อง เก้าอี้ หรือขาตั้งยังไม่พอดีกับร่างกาย
กีตาร์และอูคูเลเล่
วางตัวเครื่องให้นิ่งก่อนเริ่มดีด
กีตาร์ควรวางนิ่งได้เองโดยไม่ต้องใช้มือซ้ายพยุงคอ ถ้าปล่อยมือซ้ายแล้วคอกีตาร์ทิ่มลง มือซ้ายจะต้องทำสองงานพร้อมกัน คือกดคอร์ดและถือเครื่อง ผลคือเมื่อยเร็วและกดไม่แม่น
ท่านั่งแบบลำลองมักวางกีตาร์บนต้นขาข้างที่ถนัดดีด ส่วนท่าแบบคลาสสิกจะวางบนต้นขาอีกข้าง แล้วยกเท้าข้างนั้นให้สูงขึ้นเล็กน้อยเพื่อให้คอกีตาร์เชิดขึ้น ทั้งสองแบบใช้ได้ ขอให้ครูช่วยเลือกตามแนวเพลงที่เรียน
อย่าพลิกหน้ากีตาร์ขึ้นมาดู
นิสัยที่พบในมือใหม่แทบทุกคนคือพลิกหน้ากีตาร์เงยขึ้นเพื่อมองนิ้วตัวเอง ท่านี้ทำให้ข้อมือซ้ายหักมาก และไหล่ขวาต้องยกเพื่อโอบตัวเครื่อง ให้ปล่อยหน้ากีตาร์ตั้งตรง แล้วเอียงศีรษะมองเพียงเล็กน้อยแทน เมื่อนิ้วเริ่มจำตำแหน่งได้ จะค่อยๆ ไม่ต้องมองเลย
นิ้วที่กดสายด้วยข้อมือตรงจะใช้แรงน้อยกว่า ช่วยให้ช่วงปลายนิ้วยังแสบระหว่างรอให้หนังด้าน ผ่านไปได้ง่ายขึ้นด้วย
เสื้อผ้าก็มีผล
ฟังดูเล็กน้อย แต่เข็มขัดหัวโลหะใหญ่ๆ ขูดหลังกีตาร์จนเป็นรอยได้ และกางเกงเนื้อแข็งมากๆ บางตัวทำให้นั่งยกขาท่าคลาสสิกได้ไม่ถนัด วันที่ซ้อมจึงเลือกชุดที่ขยับตัวได้สบายไว้ก่อน แม้ยีนจะเป็นของคู่ตัวคนไทยมานาน จนมีคนตั้งคำถามว่าเหตุใดกางเกงยีนยังมีที่ในตู้เสื้อผ้าคนไทยแทบทุกบ้านทั้งที่อากาศร้อนอบอ้าว ก็ตาม
เปียโนและคีย์บอร์ด
ความสูงของเก้าอี้กับคีย์
เมื่อนั่งแล้ววางมือบนคีย์ แขนท่อนล่างควรอยู่ในแนวใกล้เคียงกับระดับคีย์ ข้อมือไม่ตกต่ำกว่าคีย์และไม่ยกโด่งขึ้น ถ้าเก้าอี้เตี้ยไป ข้อมือจะห้อยลงและนิ้วต้องดึงขึ้นมากด ถ้าสูงไป ไหล่จะห่อและน้ำหนักทิ้งลงบนนิ้วมากเกิน
ระยะห่างจากคีย์
นั่งค่อนมาด้านหน้าของเก้าอี้ ห่างจากคีย์พอที่ข้อศอกอยู่หน้าลำตัวเล็กน้อย ไม่แนบสีข้างและไม่เหยียดตึง เท้าวางราบบนพื้นเพื่อพยุงตัว ถ้าเท้าไม่ถึงพื้นควรมีที่รองเท้า
มือรูปโดม
นิ้วโค้งเล็กน้อยเหมือนกำลังวางมือบนลูกบอล ไม่เหยียดแบนและไม่งอจิก ผู้ใหญ่ที่เพิ่งเริ่มมักเกร็งมือทั้งสองข้างพร้อมกัน โดยเฉพาะตอนฝึกให้มือซ้ายกับมือขวาเล่นไปด้วยกัน ระหว่างซ้อมให้หยุดเป็นระยะแล้วเช็กว่าไหล่ยังวางลงอยู่หรือไม่
ไวโอลินและเครื่องสายที่ใช้คันชัก
ขนาดต้องพอดีตัวก่อน
ท่าที่ดีเริ่มจากเครื่องที่ขนาดพอดีกับแขน ถ้าเครื่องใหญ่เกิน แขนซ้ายจะต้องเหยียดไกล ไหล่จะบิด และข้อมือจะยุบ สำหรับเด็ก เรื่องนี้ยิ่งสำคัญ ผู้ปกครองควรดูวิธีเลือกไวโอลินให้ตรงไซส์ของลูก ก่อนเริ่มเรียน
ประคองด้วยไหล่และคาง ไม่ใช่หนีบ
ไวโอลินวางบนไหปลาร้าด้านซ้าย คางแตะที่รองคางเพื่อพยุง ไม่ต้องกดหนีบแน่น ที่รองไหล่ช่วยให้เครื่องอยู่นิ่งโดยไม่ต้องเกร็งคอ ข้อมือซ้ายตั้งตรง ไม่พับเข้าไปแนบคอเครื่อง
แขนที่ถือคันชักให้ไหล่ผ่อน การลากคันชักมาจากการเคลื่อนของแขนทั้งท่อน ไม่ได้มาจากการยกไหล่ขึ้นลง
เครื่องเป่า
นั่งให้ปอดทำงานได้เต็มที่
นั่งค่อนมาด้านหน้าของเก้าอี้ หลังไม่พิงพนัก ลำตัวตั้งตรง เท้าวางราบ ท่านี้เปิดช่องให้หายใจลึกได้ง่ายกว่าการนั่งหลังค่อม ซึ่งกดท้องและซี่โครงไว้จนลมสั้น
ยกเครื่องมาหาปาก
ไม่ว่าจะเป็นฟลุต คลาริเน็ต แซกโซโฟน หรือทรัมเป็ต ให้ปรับสายคล้องคอหรือมุมของเครื่องจนปากเป่าอยู่ตรงริมฝีปากพอดี ศีรษะตั้งตรง ไม่ก้มหรือยื่นคอออกไปหา ฟลุตมักทำให้ไหล่ขวายกโดยไม่รู้ตัว ให้ลดแขนลงจนรู้สึกว่าน้ำหนักเครื่องกระจายสบาย
เช็กท่าของตัวเองอย่างไร
ระหว่างซ้อมเรามักมองไม่เห็นตัวเอง วิธีง่ายที่สุดคือซ้อมหน้ากระจก หรือตั้งโทรศัพท์ถ่ายคลิปจากด้านข้างสักครั้ง แล้วดูย้อนว่าไหล่ยก คอก้ม หรือข้อมือหักตรงไหน ถ้าเรียนกับครู ขอให้ครูช่วยดูท่าในช่วงคาบแรกๆ เป็นพิเศษ เพราะเป็นช่วงที่ปรับง่ายที่สุด
อาการเมื่อยที่หายไปหลังพักเป็นเรื่องที่พบได้ในช่วงเริ่มหัด แต่ถ้าปวดจนนอนไม่หลับ ปวดแปลบเวลาขยับ มีอาการชาหรืออ่อนแรงที่มือ หรือยังปวดอยู่ทั้งที่พักมือมาพักใหญ่ อาการเหล่านี้เกินกว่าความเมื่อยธรรมดาแล้ว ควรให้แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดช่วยตรวจหาสาเหตุ ก่อนกลับมาจับเครื่องอีกครั้ง